Dalıştan çıkıyorsunuz.
Tekneye dönmüşsünüz, ekipmanları çıkarmışsınız. Bir şeyler yiyip içmek istiyorsunuz. Belki güneşin altında oturup biraz etrafı seyrediyorsunuz.
Ve sonra o tanıdık his geliyor:
“Ben neden bu kadar yoruldum?”
Üstelik ortada kilometrelerce yüzmek yok. Saatlerce koşmadınız. Çoğu zaman suyun altında neredeyse hareketsizmişsiniz gibi görünüyorsunuz.
Ama bazı dalışların sonunda insan kendini şaşırtıcı derecede bitkin hissedebiliyor.
Peki gerçekten neden?
Dalış sırasında vücudumuzun yaptığı şey, yüzeyden göründüğünden çok daha fazla.
Su altında hareketsiz görünmek, hareketsiz olmak değildir
Bir dalgıcı kıyıdan izlediğinizde oldukça sakin görünebilir.
Yavaşça ilerliyor, ara sıra palet vuruyor, bir kayanın üzerinde duruyor veya sadece suyun içinde süzülüyor olabilir.
Fakat o sırada vücut sürekli küçük düzeltmeler yapar.
Pozisyonu korumak, kaldırma kuvvetini ayarlamak, ekipmanı taşımak, akıntıya karşı ilerlemek, paletleri kullanmak ve nefesi kontrol etmek…
Bunların hepsi enerji harcatır.
Özellikle iyi yüzdürme kontrolüne sahip olmayan bir dalgıç için bu yük daha da artar. Sürekli BCD'ye hava eklemek veya boşaltmak, derinliği korumak için palet kullanmak ve vücudu doğru pozisyonda tutmaya çalışmak dalış boyunca gereksiz bir efor yaratabilir.
DAN'a göre iyi bir yüzerlilik kontrolü, dalıcının daha az eforla konumunu korumasına ve gaz tüketimini azaltmasına yardımcı olur. Kötü buoyancy ise planlanandan daha derine inmek, daha fazla hava tüketmek ve kontrolsüz yükseliş gibi güvenlik problemlerine kadar uzanabilir.
Asıl ilginç olan: Suyun kendisi
Dalış sonrası yorgunluğun yalnızca “spor yapmış olmakla” açıklanamayacak bir tarafı var.
Vücudumuz suya girdiğinde, çevresindeki basınç ve sıcaklık değişiyor. Kan dolaşımından nefes almaya kadar birçok sistem bu ortama uyum sağlamak zorunda kalıyor.
Yorgunluğu yalnızca derinlik veya dekompresyon stresiyle açıklayamayız; suya girmenin kendisinin de fizyolojik bir etkisi vardır.
Soğuk su neden insanı daha fazla yoruyor?
Bunu soğuk suya dalmış herkes bilir.
İlk birkaç dakika içinde vücudunuzun verdiği tepki oldukça belirgindir.
Nefes değişir. Kaslar gerilir. Hareketler daha kontrollü hale gelir.
Vücut, sıcaklığını korumak için sürekli çalışır.
Üstelik dalış elbiseniz sizi sıcak tutsa bile suyun içinde uzun süre kalmak, özellikle yeterli termal koruma yoksa, vücudun enerji harcamasını artırabilir.
Burada ilginç bir paradoks var:
"Daha sakin ve yavaş bir dalış, her zaman daha az yorucu bir dalış anlamına gelmez."
Soğuk su, akıntı, uzun yüzey yüzüşleri ve kalın neopren ekipman bir araya geldiğinde dalış sonrasında hissettiğiniz yorgunluk oldukça normal olabilir.
Fakat bunun bir başka tarafı daha var.
Kalın bir wetsuit ile sıcak havada, özellikle tekne üzerinde uzun süre beklemek de vücudu yorabilir. Neoprenin ısı ve nemi içeride tutabileceğini; sıcak ve nemli koşullarda uzun süre tamamen giyinik beklemenin ısı stresine ve bitkinliğe yol açabileceğini unutmamak gerekir.
Dalışta su kaybettiğimizi fark etmiyoruz
Belki de dalış sonrası yorgunluğun en gözden kaçan nedenlerinden biri bu.
Dehidrasyon.
Su altında olduğunuz için susamadığınızı düşünebilirsiniz.
Ama aslında vücudunuz su kaybediyor.
Dalış sırasında kuru solunum gazı soluyoruz. Ayrıca özellikle sıcak havalarda, wetsuit içerisinde beklemek, güneş altında kalmak, tekne yolculuğu ve fiziksel efor da sıvı kaybını artırabiliyor.
Üstelik dalışın kendisi de idrar üretimini artıran fizyolojik mekanizmaları tetikleyebiliyor.
Sonuç?
Sudan çıktığınızda:
halsizlik,
baş ağrısı,
baş dönmesi,
kas krampları,
yoğun susuzluk
gibi belirtiler yaşayabilirsiniz.
Bunların bazıları dehidrasyonla ilişkili olabilir. Özellikle sıcak iklimlerde dalış yapan kişilerin yeterli sıvı alımına dikkat etmesini ve hidrasyonun yalnızca dalış sabahına bırakılmaması gerekir.
“Dalıştan önce ve sonra su içmek” neden bu kadar önemli?
Çünkü susadığınızı hissettiğiniz anda vücudunuz zaten sıvı kaybetmeye başlamış olabilir.
Bu nedenle özellikle arka arkaya dalış yapılan günlerde suyu yalnızca susadığınızda içmek yerine gün boyunca düzenli olarak sıvı almak daha mantıklı.
Kahve, çay, alkol ve sıcak güneş altında geçirilen uzun saatler de hesaba katılmalı.
Özellikle alkol + sıcak hava + dehidrasyon + dalış kombinasyonu ise hiç iyi bir fikir değil.
Bir de nefes alma meselesi var
Dalışın en temel becerilerinden biri nefes almak.
Ama yüzeydeki nefesimiz ile regülatörden aldığımız nefes aynı deneyim değil.
Dalış regülatörü, soluduğumuz gazın basıncını bulunduğumuz derinliğe göre düzenler. Bunun yanında ekipman, su basıncı, fiziksel efor ve çalışma yükü nefes alma biçimimizi etkileyebilir.
Özellikle gereğinden fazla efor harcayan veya stresli bir dalış yapan dalıcı daha fazla soluyabilir.
Daha fazla solumak yalnızca tanktaki havanın daha hızlı azalması anlamına gelmez.
Vücut da daha fazla çalışıyor olabilir.
Bu yüzden su altında “daha çok nefes almak” yerine rahat, kontrollü ve gereksiz efor yaratmayan bir solunum dalışın önemli parçalarından biri.
Peki Nitrox daha az yorulmamızı sağlar mı?
Burada dalıcılar arasında oldukça yaygın bir inanış var:
“Nitrox ile dalınca daha az yoruluyorum.”
Bunu söyleyen çok dalgıç var.
Ancak bilimsel olarak konu bu kadar basit değil.
DAN'ın bu konudaki değerlendirmesinde, hava ile nitrox arasında aynı derinlik ve sürelerde dalış sonrası yorgunluk açısından güvenilir ve tutarlı bir fark gösteren yeterli kanıt olmadığı belirtiliyor. Bazı dalıcıların nitrox sonrası kendilerini daha dinç hissettiği doğru olabilir; ancak bunun doğrudan nitrojen miktarındaki azalmayla açıklanabileceğini söylemek için elimizde yeterli veri bulunmuyor.
Bu nedenle:
Nitrox = daha az yorulursun
gibi kesin bir denklem kurmak doğru değil.
Nitrox'un dalış planlamasında başka önemli avantajları ve kullanım amaçları var. Ancak yalnızca “dalıştan sonra daha az yorulmak” amacıyla değerlendirilmemeli.
Her yorgunluk normal midir?
İşte burada biraz daha dikkatli olmak gerekiyor.
Dalıştan sonra hafif bir bitkinlik hissetmek tek başına şaşırtıcı değil.
Fakat alışılmadık derecede şiddetli veya giderek artan yorgunluk farklı bir durumdur.
Özellikle yorgunluğa;
belirgin güçsüzlük,
uyuşma veya karıncalanma,
baş dönmesi,
nefes darlığı,
göğüs ağrısı,
denge veya koordinasyon bozukluğu,
bilinç değişikliği,
olağandışı ağrı
gibi belirtiler eşlik ediyorsa bunu “çok yoruldum, geçer” diye değerlendirmemek gerekir.
Dalış sonrası bazı belirtiler dekompresyon hastalığı veya başka ciddi dalış yaralanmalarının işareti olabilir. Özellikle alışılmadık veya belirgin yorgunluk, başka semptomlarla birlikte ortaya çıktığında ciddiye alınmalıdır.
Bu noktada internetten kendi kendine teşhis koymak yerine, dalışı sonlandırmak ve uygun tıbbi değerlendirmeyi almak en doğru yaklaşım.
Daha az yorulmak için ne yapabiliriz?
İyi haber şu:
Dalış sonrası yorgunluğun bir kısmını azaltmak elimizde.
1. Ağırlığınızı gereğinden fazla kullanmayın.
Fazla ağırlık, BCD'ye daha fazla hava eklemenize ve su altında daha fazla efor harcamanıza neden olabilir.
2. Buoyancy becerinizi geliştirin.
İyi bir yüzerlilik kontrolü yalnızca “güzel görünmek” için değildir. Daha az hareket, daha az efor ve daha kontrollü bir dalış anlamına gelir.
3. Dalıştan önce su için.
Hidrasyonu tekneye bindiğiniz ana bırakmayın.
4. Sıcak havada wetsuit ile gereksiz yere beklemeyin.
Özellikle tropik bölgelerde tekne üzerinde wetsuit ile uzun süre güneş altında kalmak ciddi şekilde yorucu olabilir.
5. Akıntıya karşı gereksiz mücadele etmeyin.
Dalış planı, ekip lideri ve çevre koşulları buna göre değerlendirilmelidir.
6. Dalıştan önce gerçekten dinlenmiş olun.
Uykusuzluk, seyahat yorgunluğu ve yoğun fiziksel aktiviteyi küçümsemeyin.
7. “Daha derine, daha uzun süre” yerine kontrollü dalış yapın.
İyi dalış çoğu zaman daha fazla efor harcamak değil, daha az eforla daha iyi kontrol sağlamaktır.
Belki de dalışın bize öğrettiği en önemli şey bu
Dalışın dışarıdan bakıldığında sakin görünmesinin güzel bir nedeni var.
İyi bir dalıcı suyun altında çok az şey yapıyor gibi görünür.
Hareketleri küçülür.
Nefesi sakinleşir.
Palet vuruşları azalır.
BCD ile sürekli mücadele etmek yerine suyun kaldırma kuvvetinden yararlanır.
Akıntıyla kavga etmek yerine onu okur.
Ve bütün bunlar aslında daha az yorulmanın da anahtarıdır.
Dalışta ustalaşmak, daha fazla güç kullanmayı değil, daha az güç kullanmayı öğrenmektir.
Belki de sudan çıktığımızda hissettiğimiz yorgunluk, bize su altında ne kadar çok şey yaptığımızı hatırlatıyordur.
Bir sonraki dalışınızda teknenin merdiveninden çıkarken bunu düşünün.
Belki bu kez kendinize şu soruyu sorarsınız:
“Bugün ne kadar yoruldum?” yerine “Bugün suyun altında ne kadar az eforla hareket edebildim?”
Çünkü iyi bir dalışın göstergesi bazen ne kadar yaptığınız değil, ne kadarını gereksiz yere yapmadığınızdır.
Kaynaklar
Divers Alert Network (DAN) — Air, Nitrox and Fatigue
Divers Alert Network (DAN) — The Importance of Buoyancy Control
Divers Alert Network (DAN) — Drinking and Diving: Is it Safe?
Divers Alert Network (DAN) — Your Lungs and Diving
Divers Alert Network (DAN) — Top 6 Signs of a Serious Diving Injury